GLP-1 in de kliniek: hoe bied je medisch afvallen compliant aan?
Medisch afvallen met GLP-1-medicatie is in korte tijd een volwaardige kliniekdienst geworden. Juridisch verandert er niets aan de spelregels: je levert zorg, je valt onder de Wkkgz, de Wet BIG, de WGBO en de Geneesmiddelenwet, en de IGJ kan langskomen. Wat wél verandert is het risicoprofiel. Je werkt met receptplichtige medicatie, vaak off-label, bij een populatie die zichzelf aanmeldt zonder verwijzing.
Hieronder staat wat er geregeld moet zijn voordat je de eerste patiënt inschrijft — en wat we in de praktijk het vaakst missen.
Waarom GLP-1 extra aandacht krijgt
Drie dingen komen hier samen die elk afzonderlijk al toezichtgevoelig zijn:
- Receptplichtige medicatie zonder verwijzing. De patiënt komt binnen via een advertentie, niet via de huisarts. De indicatiestelling ligt volledig bij jou.
- Off-label gebruik. Verschillende middelen zijn geregistreerd voor diabetes type 2 en worden voor gewichtsverlies buiten die registratie ingezet. Dat mag, maar het verzwaart je motiverings- en informatieplicht.
- Commerciële druk. Abonnementsmodellen en maandbedragen nodigen uit tot doorbehandelen. De inspectie kijkt naar precies die prikkel.
Zorg die je zelf verkoopt en zelf indiceert vraagt om een aantoonbaar onafhankelijke medische beoordeling. Dat is de kern van dit hele dossier.
Wie mag voorschrijven?
Voorschrijven van receptgeneesmiddelen is voorbehouden aan artsen, tandartsen en verloskundigen binnen hun deskundigheidsgebied, en aan verpleegkundig specialisten en physician assistants binnen de grenzen van hun bevoegdheid. Een doktersassistent, coach of leefstijladviseur schrijft nooit voor — ook niet "onder toezicht".
Wat je moet vastleggen:
- Wie de indicatie stelt en op welk moment in het traject
- Wie het recept feitelijk uitschrijft (naam en BIG-nummer in het dossier)
- Wat de rol is van niet-BIG-geregistreerde medewerkers: intake voorbereiden, voorlichting geven, check-ins begeleiden — maar niet indiceren, niet doseren, niet ophogen
- Hoe je vastlegt dat de voorschrijver de patiënt daadwerkelijk heeft beoordeeld
Bij digitale of hybride trajecten is dit het punt waar het misgaat: een vragenlijst die automatisch tot een recept leidt, is geen indicatiestelling.
De intake: wat er echt gescreend moet worden
Je intake moet aantoonbaar maken dat behandeling geïndiceerd is én dat contra-indicaties zijn uitgesloten. Leg minimaal vast:
| Onderdeel | Waarom het in het dossier hoort |
|---|---|
| Gewicht, lengte, BMI, buikomvang | Onderbouwing van de indicatie |
| Medische voorgeschiedenis en comorbiditeit | Indicatie én risico-inschatting |
| Volledige medicatielijst | Interacties en dubbelgebruik |
| Persoonlijke en familiaire anamnese op contra-indicaties | Uitsluiting van risicogroepen |
| Eerdere afvalpogingen en eetgedrag | Passendheid van het traject |
| Zwangerschapswens en anticonceptie | Harde contra-indicatie-check |
| Uitgangslaboratorium (indien geïndiceerd) | Veiligheid bij start en ophoging |
| Afstemming met de huisarts | Continuïteit en medicatiebewaking |
Dat laatste punt onderschatten klinieken structureel. Als jij een chronisch medicijn voorschrijft en de huisarts weet dat niet, is de medicatiebewaking bij die patiënt niet sluitend. Vraag toestemming, informeer de huisarts, en leg vast wat de patiënt daarover heeft besloten.
Neem ook expliciet op wanneer je niet behandelt. Een traject dat niemand weigert, is geen medisch traject.
Voorschrijven, off-label en herhaalrecepten
Bij off-label voorschrijven geldt een zwaardere motiveringsplicht. Concreet:
- Leg in het dossier vast dat het middel off-label wordt ingezet en waarom dat in dit geval verantwoord is
- Informeer de patiënt hier expliciet over en leg vast dat dit is gebeurd
- Werk met een protocol voor opbouw, maximale dosering en stopcriteria — niet per behandelaar verschillend
- Koppel elk herhaalrecept aan een beoordeling: gewichtsverloop, bijwerkingen, therapietrouw. Een herhaalrecept zonder contactmoment is een afgifteproces, geen behandeling
- Regel je apotheekroute schriftelijk. Werk uitsluitend met een reguliere, in Nederland toegelaten apotheek en leg vast hoe levering, koelketen en bewaring geborgd zijn
Bereidingen uit onbekende bron of buitenlandse online-inkoop horen hier niet thuis. Dat is een handhavingsrisico van een heel andere orde.
Nazorg, controlemomenten en stoppen
Bouw een vaste controlecyclus in en beschrijf die in je behandelprotocol: welk contactmoment op welk moment, wat er dan wordt beoordeeld, en wie het beoordeelt. Beschrijf ook het einde van de behandeling — wanneer je afbouwt, wanneer je stopt, en wat je de patiënt meegeeft over gewichtstoename na stoppen.
Regel daarnaast:
- Een bereikbaarheidsregeling voor bijwerkingen buiten openingstijden, met naam en telefoonnummer
- Een route voor melden van bijwerkingen aan het Bijwerkingencentrum Lareb
- Registratie van complicaties in je eigen complicatieregistratie
Reclame: waar het het snelst misgaat
Twee kaders lopen hier door elkaar.
De Geneesmiddelenwet verbiedt publieksreclame voor receptplichtige geneesmiddelen. Je mag de merknaam van een receptmiddel dus niet in publieksuitingen als verkoopargument gebruiken. Voorlichting over de aandoening en over je behandelaanbod mag wel — de grens ligt bij het aanprijzen van het middel.
Daarnaast gelden de algemene regels van de Nederlandse Reclame Code: geen misleiding, geen resultaatgaranties, geen gebagatelliseerde risico's. Voor-en-na-beelden moeten representatief zijn en met toestemming zijn gebruikt.
Praktisch: laat een marketingmedewerker nooit zelfstandig teksten over medicatie publiceren. Leg een intern marketingkader vast en laat uitingen medisch toetsen vóór publicatie.
Wat de IGJ hier als eerste opvraagt
Uit onze praktijk, in volgorde van frequentie:
- Het behandelprotocol. Vaak is er wel een prijslijst en geen protocol.
- Bewijs van de indicatiestelling per dossier. Vinkjes in een formulier zijn geen beoordeling.
- De taakverdeling. Wie deed wat, en was diegene daarvoor bevoegd en bekwaam?
- De medicatieroute. Inkoop, bewaring, koelketen, houdbaarheid en registratie.
- De informatievoorziening. Wat is de patiënt verteld over off-label gebruik, bijwerkingen en gewichtstoename na stoppen — en waar staat dat?
Veelgestelde vragen
Mag een verpleegkundige het GLP-1-traject begeleiden? Begeleiden mag, mits binnen een schriftelijke opdracht en binnen aantoonbare bekwaamheid. Indicatiestelling, dosisaanpassing en voorschrijven blijven bij de voorschrijver.
Moet ik de huisarts informeren? Er is geen absolute verplichting, maar het is wel wat goede zorg vraagt. Vraag toestemming, informeer de huisarts, en leg de uitkomst vast — ook als de patiënt weigert.
Mag ik een abonnement aanbieden? Een betaalmodel op zichzelf is niet verboden. Het mag alleen niet leiden tot doorbehandelen zonder medische beoordeling. Zorg dat elk herhaalrecept aan een beoordeling hangt en dat stoppen zonder financiële drempel mogelijk is.
Hoe lang moet ik het dossier bewaren? De WGBO schrijft een bewaartermijn van twintig jaar voor, gerekend vanaf de laatste wijziging in het dossier.
Val ik onder de Wtza als ik alleen GLP-1-trajecten aanbied? Je levert zorg in de zin van de Wkkgz en valt daarmee onder de meldplicht van de Wtza. Of ook de vergunningplicht geldt, hangt af van de aard van je zorgaanbod. Laat dat toetsen.
Wil je zeker weten dat je GLP-1-traject een toets doorstaat? Wij toetsen protocol, dossiers, medicatieroute en marketinguitingen in één doorloop en leveren een concreet verbeterplan op.