Taakdelegatie in de cosmetische kliniek: wat mag wie écht?
Taakdelegatie is het onderwerp waar we bij audits de meeste onrust zien. Niet omdat klinieken kwaad willen, maar omdat de praktijk vooruit is gelopen op de papieren. De arts is er "meestal wel", de behandelaar doet dit "al jaren", en niemand kan aanwijzen waar dat is vastgelegd.
De Wet BIG is op dit punt streng en tegelijk goed te begrijpen. Hieronder de regels, een overzichtstabel en de documenten die je moet kunnen laten zien.
Drie begrippen die door elkaar lopen
Taakdelegatie is: een zelfstandig bevoegde beroepsbeoefenaar geeft opdracht tot een handeling aan iemand anders, en blijft daarvoor verantwoordelijk. De opdrachtgever bepaalt of het kan.
Taakherschikking is iets anders: de bevoegdheid verschuift structureel naar een ander beroep. Dat is bij verpleegkundig specialisten en physician assistants wettelijk geregeld — zij zijn voor bepaalde voorbehouden handelingen zelfstandig bevoegd binnen hun deskundigheidsgebied.
Onbevoegd handelen is wat overblijft als de voorwaarden voor delegatie niet zijn vervuld. Daar helpt geen enkele interne afspraak tegen.
Wat is een voorbehouden handeling?
De Wet BIG merkt een aantal handelingen aan als voorbehouden, omdat ze bij ondeskundige uitvoering ernstig risico opleveren. Voor de cosmetische praktijk zijn dit de relevante categorieën:
- Injecties — botulinetoxine, fillers, mesotherapie, skinboosters, lipolytica
- Heelkundige handelingen — alles waarbij de huid wordt doorbroken, inclusief draadliften en excisies
- Voorschrijven van receptgeneesmiddelen
- Katheterisatie en punctie — bij bepaalde behandelingen relevant
- Anesthesie — buiten oppervlakkige lokale verdoving
Laser- en IPL-behandelingen staan niet als voorbehouden handeling in de Wet BIG. Dat betekent niet dat ze vrij zijn: ze vallen onder de eis van goede zorg uit de Wkkgz en onder het Kwaliteitskader Cosmetische Zorg. Bekwaamheid, veilige werkwijze, voorlichting en nazorg moet je dus net zo goed aantonen.
De voorwaarden voor delegatie
Een voorbehouden handeling mag in opdracht worden uitgevoerd als aan álle onderstaande voorwaarden is voldaan. Niet aan de meeste — aan alle.
- De opdrachtgever is zelfstandig bevoegd voor die handeling.
- De opdrachtgever heeft zich vergewist van de bekwaamheid van degene die uitvoert. Niet "gaat vast goed", maar aantoonbaar getoetst.
- Er zijn aanwijzingen gegeven over hoe de handeling moet worden uitgevoerd.
- Toezicht en tussenkomst zijn geregeld voor zover redelijkerwijs nodig. Bij injectables betekent dat in de praktijk: bereikbaar én binnen zeer korte tijd fysiek aanwezig kunnen zijn.
- De uitvoerder acht zichzelf bekwaam en weigert als dat niet zo is. Bekwaam is bevoegd — en andersom.
Voor cosmetische zorg komt daar het Kwaliteitskader Cosmetische Zorg bovenop, dat aanvullende eisen stelt aan opleiding en bekwaamheid per type ingreep. De IGJ toetst daar sinds 1 januari 2022 op.
Wie mag wat?
| Beroep | Voorbehouden handelingen | In de praktijk |
|---|---|---|
| Arts (BIG) | Zelfstandig bevoegd | Indicatie, voorschrijven, alle injectables en heelkundige handelingen waarvoor bekwaam |
| Verpleegkundig specialist | Zelfstandig bevoegd voor bepaalde handelingen binnen deskundigheidsgebied | Kan zelfstandig indiceren en uitvoeren binnen de eigen grenzen |
| Physician assistant | Zelfstandig bevoegd voor bepaalde handelingen binnen deskundigheidsgebied | Idem; wel altijd binnen de organisatorische afspraken van de kliniek |
| Verpleegkundige (BIG) | Functioneel bevoegd — alleen in opdracht | Injectables uitsluitend in opdracht, aantoonbaar bekwaam, met geregeld toezicht |
| Doktersassistent | Niet BIG-geregistreerd | Ondersteunend; geen voorbehouden handelingen zonder aan alle opdrachtvoorwaarden te voldoen |
| Huidtherapeut | BIG artikel 34-beroep, geen zelfstandige bevoegdheid voor voorbehouden handelingen | Eigen deskundigheidsgebied; injectables niet zelfstandig |
| Schoonheidsspecialist | Geen BIG-beroep | Geen voorbehouden handelingen. Injectables aanbieden zonder betrokken arts is in strijd met de wet |
Neem deze tabel niet klakkeloos over voor je eigen kliniek. Bekwaamheid is persoonsgebonden: twee verpleegkundigen met hetzelfde diploma kunnen verschillende bekwaamheden hebben.
Wat je op papier moet hebben
Dit is het deel dat bij een inspectiebezoek ter tafel komt. Zorg dat je binnen vijf minuten kunt tonen:
- Een delegatieprotocol per gedelegeerde handeling: wie geeft opdracht, wie voert uit, onder welke voorwaarden, met welke toezichtregeling
- Een bekwaamheidsverklaring per medewerker per handeling, met datum, ondertekend door de opdrachtgever, met een geldigheidstermijn
- Een scholingsdossier: gevolgde opleidingen, certificaten, bij- en nascholing, aantal uitgevoerde behandelingen
- BIG-registratiecheck bij indiensttreding en periodiek daarna, met datum van de check
- Een achterwachtregeling: wie, bereikbaar via welk nummer, en binnen welke tijd fysiek aanwezig
- Vastlegging in het dossier van wie de behandeling feitelijk heeft uitgevoerd
Zonder de bekwaamheidsverklaring is de rest van je papierwerk niet af. Dat is het document dat het vaakst ontbreekt.
Toezicht en tussenkomst in de praktijk
"Toezicht en tussenkomst voor zover redelijkerwijs nodig" is een open norm, en dat maakt hem lastig. Onze werkregel:
- Bij injectables in het gelaat is telefonische bereikbaarheid onvoldoende. Regel fysieke aanwezigheid of aanwezigheid binnen enkele minuten, en leg vast wat er gebeurt bij een acute complicatie zoals een vasculaire occlusie.
- Bij heelkundige handelingen is de opdrachtgever in principe aanwezig.
- Bij laag-risicohandelingen kan bereikbaarheid volstaan, mits vastgelegd en getoetst.
Schrijf per handeling op welk niveau van toezicht geldt. Één algemene zin ("er is altijd een arts bereikbaar") houdt geen stand.
Zelftest: houdt jouw delegatie stand?
Beantwoord met ja of nee:
- Is per gedelegeerde handeling schriftelijk vastgelegd wie opdracht geeft?
- Heeft elke uitvoerder een gedateerde bekwaamheidsverklaring per handeling?
- Is de bekwaamheid in de afgelopen twee jaar opnieuw getoetst?
- Staat in elk dossier wie de behandeling feitelijk uitvoerde?
- Is de achterwachtregeling met naam en bereikbaarheidstijd vastgelegd?
- Weet elke uitvoerder wat te doen bij een acute complicatie, zonder te bellen wie dat ook alweer was?
- Zijn BIG-registraties van alle behandelaars in het afgelopen jaar gecontroleerd?
- Kan de uitvoerder aantonen dat hij of zij een handeling mag weigeren zonder gevolgen?
Meer dan twee keer nee? Dan is je delegatie in de huidige vorm niet houdbaar.
Veelgestelde vragen
Mag een schoonheidsspecialist botox zetten als er een arts meekijkt? Injecteren is een voorbehouden handeling. De Wet BIG kent de figuur van de opdracht, maar het Kwaliteitskader Cosmetische Zorg stelt aanvullende bekwaamheidseisen en de IGJ heeft herhaaldelijk opgetreden tegen injectables in salons. Wij adviseren dit niet te doen.
Hoe vaak moet ik bekwaamheid opnieuw toetsen? De wet noemt geen termijn. Wij hanteren twee jaar, of eerder bij een nieuw type behandeling, nieuwe apparatuur of een langere periode zonder uitvoering.
Wie is aansprakelijk als het misgaat? Zowel de opdrachtgever als de uitvoerder kan tuchtrechtelijk worden aangesproken. De zorgaanbieder is daarnaast civielrechtelijk aansprakelijk. Delegatie verplaatst verantwoordelijkheid niet, het verdeelt haar.
Telt een cursuscertificaat als bekwaamheidsverklaring? Nee. Een certificaat toont scholing aan. Een bekwaamheidsverklaring is het oordeel van de opdrachtgever dat deze persoon deze handeling in deze kliniek zelfstandig kan uitvoeren.
Wil je weten of je delegatie op orde is? Wij toetsen protocollen, personeelsdossiers en de praktijk op de werkvloer, en leveren de ontbrekende documenten kant-en-klaar op.